Tanım ve Yasal Çerçeve
Adi ortaklıkta kâr ve zarar paylaşımı, ortaklığın temel ekonomik dengesini belirler. TBK m.623 eşit paylaşım karinesini, m.633 paylaşım sözleşmesi sınırlarını çizer.
TBK m.623: "Sözleşmede aksi öngörülmemişse, kâr ve zarar, ortakların payları oranında paylaşılır.
Ortaklığın kârı, sözleşmede sadece zarara katılmama veya kâra katılmama biçiminde paylaşılmışsa, kâr ve zarar yine de payları oranında paylaşılır."
Eşit Paylaşım Karinesi
m.623/1 sözleşmede aksi belirtilmedikçe:
- Ortaklar eşit pay alır (kâr ve zarar)
- "Pay oranı" karinesi: katkıların eşit olduğu farz edilir
- İki kişilik ortaklıkta her biri %50; üç kişilik ortaklıkta her biri %33,3
Taraflar serbest düzenlemeler yapabilir:
Farklı Kâr Oranı
- A %60, B %40 gibi
- Aşkın katkı sahibine fazla pay
- Yönetim yapan ortağa ek pay (yönetim ücreti)
Farklı Zarar Oranı
- Sözleşmede zarar payları kâr paylarından farklı belirlenebilir
- Örneğin: kâr eşit, zarar üst sınır (kazanç oranıyla)
Sadece Kâr Paylaşımı (Zarara Katılmama)
- m.623/2 son cümle: "kâra katılmama" hükmü geçersizdir
- Ortak hem kâra hem zarara katılmalı
- Ancak emek katkısı zarardan korunabilir (sınırlı istisna)
Emek Katkısı ve Zarar
- Sadece emek katkı sağlayan ortak zarar payı sınırlı tutulabilir (sözleşmeyle)
- Emeği boşa giden ortak ek tazminat istemesin diye sözleşme yapılır
Societas Leonina Yasağı (m.633)
TBK m.633: "Sadece zarara katılmasını öngören sözleşme, geçerli değildir."
Roma hukukundan miras alınan societas leonina (aslan ortaklığı) yasağı:
- Bir ortağın sadece zararı paylaşması batıl
- Ortağın kâr payına da hak kazanması gerekir
- Bu yasak ortağın temel haklarını korur
Tarihsel Köken
Roma hukukunda Aesopik fabldan ad alır:
- Aslan birlikte avlandığı diğer hayvanlara avı paylaşırken her birini farklı sebeplerle dışlar
- Sonunda aslan tüm avı kendine alır
- Bu hikayeden ortağın haklarını koruyan kural doğmuştur
Kâr Paylaşım Yöntemleri
Pratikte kullanılan modeller:
Eşit Paylaşım
En basit; sözleşmede aksi yoksa varsayılan.
Pay Oranlı
Katkı oranlarına göre paylaşım:
- A 100 bin TL, B 50 bin TL katkı → 2:1 oranlı paylaşım
Aşkın Katkı + Eşit Sonra
Sözleşmede temel pay eşit; aşkın katkı sahibine ek faiz/bonus.
Yönetim Ücreti + Pay
Yönetim yapan ortağa sabit yönetim ücreti + diğer ortaklarla eşit kâr payı.
Karma Modeller
Sözleşmede özel formüller (örn. minimum garantili kâr + ek pay).
Zarar Paylaşımı
Müteselsil Sorumluluk Etkisi
Üçüncü kişilere karşı müteselsil sorumluluk (m.634) — ortaklar tüm borçtan sorumlu. İç rücu pay oranındadır.
İç İlişkide Pay Oranı
Sözleşmede zarar paylaşım oranı:
- Sözleşmede aksi yoksa: eşit
- Sözleşmede farklı: kararlaştırılan oran
- Bir ortak sadece zarar payı zorunlu kıldıysa: batıl (m.633)
Pratik Hesaplama Örnekleri
Örnek 1: Eşit Paylaşım
A ve B kâr 100 bin TL. Sözleşmede paylaşım belirtilmemiş. m.623/1 → her biri 50 bin TL.
Örnek 2: Sözleşmede Belirlenmiş
A %70, B %30. Kâr 100 bin TL → A 70 bin, B 30 bin. Zarar 60 bin TL → A 42 bin, B 18 bin.
Örnek 3: Aşkın Katkı
A 200 bin TL katkı, B 100 bin TL katkı. Sözleşme katkı oranı (2:1). Kâr 90 bin TL → A 60 bin, B 30 bin.
Örnek 4: Societas Leonina (Geçersiz)
Sözleşmede "sadece zarar A'da, kâr ortaklarda" ifadesi → m.633 batıl. Yargıtay yorumu: m.623/1 eşit paylaşım uygulanır.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- m.623 eşit paylaşım karinesi: Sözleşmede aksi yoksa eşit.
- Sözleşme serbestliği: Kâr-zarar oranları sözleşmeyle değiştirilebilir.
- m.633 societas leonina: Sadece zarar paylaşan sözleşme batıl — Roma hukukundan.
- m.623/2 kâra katılmama: Bu hüküm de geçersiz; ortak hem kâr hem zarara katılmalı.
- Emek katkı istisnası: Sadece emek katkı sahibi zararını sınırlı tutabilir.
- Müteselsil sorumluluk farklı: Üçüncü kişiye karşı m.634; iç paylaşım m.623.
- Yönetim ücreti farklı: Yönetici ortağın aldığı ücret kâr paylaşımı dışı.
Aynı Alandan Bağlantılar