Tanım ve Yasal Çerçeve
Adi ortaklık, TBK m.620-645 arasında düzenlenen ve iki veya daha fazla kişinin ortak amaç için bir araya gelmesini kapsayan sözleşme tipidir. Türk hukukunda tüzel kişiliği olmayan ortaklık biçimidir; aile içi mal birleşmelerinden ticari ortaklıklara kadar geniş uygulama alanına sahiptir.
TBK m.620: "Adi ortaklık sözleşmesi, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir."
Adi Ortaklığın Üç Temel Unsuru
1. Ortak Amaç
Ortakların hepsinin aynı amaca yönelmiş olması gerekir:
- Ekonomik kâr (ticari amaç)
- Sosyal/kültürel hedef (kâr amacı gütmeyen)
- Sportif/eğitsel proje
- Tek seferlik proje (örn. inşaat ortaklığı)
Amaç hukuka ve ahlaka uygun olmalıdır.
2. Emek/Mal Katkısı
Her ortak ortaklığa katkı sağlamakla yükümlüdür (adi-ortaklik-katki-payi):
- Para sermayesi
- Mal (taşınır, taşınmaz)
- Emek (hizmet, işgücü)
- Hak (alacak, lisans)
- Bilgi-deneyim (know-how)
Sözleşmede aksi belirtilmedikçe katkılar eşit sayılır (m.621/2).
3. Sözleşme
Adi ortaklık sözleşme temellidir. Yazılı şekil zorunlu değildir; sözel veya zımni de kurulabilir (adi-ortakligin-kurulusu).
Tüzel Kişilik Yokluğu — Temel Ayrım
Adi ortaklık ile ticari şirketlerden keskin ayrım:
- Adi ortaklığın kendi malvarlığı yok — malvarlığı elbirliği mülkiyeti ile ortaklara ait (m.638)
- Adi ortaklığın kendi alacaklı/borçlu sıfatı yok — alacak ve borçlar ortaklara ait
- Adi ortaklık dava ehliyetine sahip değil — davalarda tüm ortakların birlikte taraf olması (HMK m.59 vd.)
- Sicil tescili yok — ticari şirketlerden farklı
Bu kural Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen kollektif, komandit, limited, anonim şirketlerden ayrılmasının temelidir.
Malvarlığı: Elbirliği Mülkiyeti (m.638)
Adi ortaklığın malvarlığı elbirliği m.638:
- Tüm ortaklık malları elbirliği mülkiyeti rejiminde
- Tasarruf işlemleri için oy birliği zorunlu
- Pay devri tüm ortakların onayını gerektirir
- Paylı mülkiyet (medeni MK m.688) dan farklı
Üçüncü Kişilere Müteselsil Sorumluluk (m.634)
Adi ortaklıkta müteselsil sorumluluk m.634:
- Üçüncü kişilere karşı ortaklar müteselsil sorumlu
- Üçüncü kişi her ortağa tüm borçtan başvurabilir
- İç rücu pay oranındadır
- Bu kural ortaklığın tüzel kişilik yokluğunun doğal sonucu
Kurulumdan Sona Ermesine Süreç
1. Kuruluş
Adi ortaklığın kuruluşu m.620-621:
- Sözleşme şekil özgürlüğü (sözel/yazılı/zımni)
- Tescil zorunlu değil
- Ortak amaç ve katkı belirleme
2. İç İşletim
Ortakların borçları ve yönetim:
- Katkı: Sözleşmede kararlaştırılan
- Sadakat: Rekabet yasağı (m.626)
- Özen: Kendi işlerinde gösterdiği gibi
- Yönetim: Tüm ortaklar (kural)
3. Kâr-Zarar Paylaşımı
Kâr ve zarar paylaşımı m.623:
- Eşit paylaşım karinesi
- Sözleşmeyle aksi serbest
- Societas leonina yasağı (m.633): sadece zarar paylaşan ortaklık batıl
4. Sona Erme
Adi ortaklığın sona ermesi m.639:
- Amaç gerçekleşmesi/imkânsızlık
- Süre dolması
- Ortak ölümü/iflası
- Oy birliği kararı
- Mahkeme
- Fesih bildirimi
5. Tasfiye
Tasfiye m.642-645:
- Alacaklılar önce
- Ortakların alacakları
- Katkı iadesi
- Kalan eşit/orantılı paylaşım
Karşılaştırma: Adi vs Ticari Şirketler
| Ölçüt | Adi Ortaklık (TBK 620+) | Ticari Şirketler (TTK) |
|---|
| Tüzel kişilik | Yok | Var |
| Sicil tescili | Yok | Zorunlu |
| Malvarlığı | Elbirliği (ortakların) | Şirketin |
| Sorumluluk | Müteselsil (ortaklar) | Şirketin (ek olarak ortaklar limited) |
| Şekil | Serbest | TTK düzenlemeleri |
| Yönetim | Tüm ortaklar (kural) | Yönetim kurulu/müdür |
| Kâr paylaşımı | Sözleşmeye göre | Pay oranına |
| Tasfiye | Basit (TBK 642+) | TTK detaylı |
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- m.620 üç temel unsur: Ortak amaç + emek/mal katkısı + sözleşme.
- Tüzel kişilik yok: Malvarlığı elbirliği; sicil tescili yok; dava ehliyeti yok.
- m.638 elbirliği mülkiyet: Tasarruf oy birliği; pay devri ortakların onayı.
- m.634 müteselsil sorumluluk: Üçüncü kişiye karşı her ortak tüm borçtan.
- m.621/2 eşit katkı karinesi: Sözleşmede aksi yoksa eşit.
- m.633 societas leonina yasağı: Sadece zarar paylaşan ortaklık batıl.
- TTK ticari şirketten ayrım: Kollektif/komandit/limited/anonim şirketlerden keskin fark.
- Şekil özgürlüğü: Sözel/yazılı/zımni kurulabilir.
Aynı Alandan Bağlantılar