Tanım ve Yasal Çerçeve
Adi ortaklığın kuruluşu, Türk Borçlar Kanunu'nun şekil özgürlüğü ilkesine tâbi en geniş örneklerinden biridir. TBK m.620-621 düzenlemesi sözleşmenin oluşumunu basit tutar; ortakların iradelerinin birleşmesi yeterlidir.
Şekil Özgürlüğü
m.620 sözleşme şeklini özgür bırakır:
- Sözel kuruluş — iki kişinin "birlikte iş yapacağız" anlaşması
- Yazılı kuruluş — sözleşme metni hazırlama
- Zımni kuruluş — eylemlerle ortaya çıkan ortaklık ilişkisi
Yargıtay yerleşik içtihadı zımni adi ortaklığı kabul eder; iki kişinin uzun süre birlikte iş yapması ve katkı sağlaması adi ortaklığa karine olabilir.
Sicil Tescili Yokluğu
Adi ortaklık sicile tescil edilmez:
- Ticaret sicilinde kaydı yok
- Sicil gazetesinde ilan yok
- Üçüncü kişilere karşı sözleşmenin niteliği tarafların ifadesiyle anlaşılır
Bu özellik adi ortaklığın tüzel kişilik yokluğunun doğal sonucudur.
Karine: Ticari Amaç Yoksa Adi Ortaklık
Sözleşmede ortakların ticari şirket kurmak istediği açıkça belirtilmemişse:
- Ticari amaç olmayan ortaklıklar adi ortaklık sayılır
- Aile ortaklıkları, sportif/kültürel ortaklıklar adi ortaklık karinesi
- Ticari amaç varsa TTK düzenlemesine tâbi (kollektif/komandit/limited/anonim)
Yargıtay sözleşmenin gerçek niteliğine bakar; başlıkta "adi ortaklık" yazsa bile ticari amaç ve sicile kayıt varsa ticari şirket sayılabilir.
Kuruluş Aşamaları
1. Müzakere Aşaması
Tarafların ortak amaç ve katkıları görüşmesi:
- Amaç netleştirme (örn. "inşaat projesi", "online satış girişimi")
- Katkı belirleme (kim ne katkı verecek)
- Yönetim ve karar alma kuralları
- Kâr-zarar paylaşımı
2. İrade Beyanları
Tarafların icap-kabul veya karşılıklı taahhüt ile sözleşmeyi kurması:
- Sözel: "Tamam, anlaştık" benzeri ifadeler
- Yazılı: imza
- Zımni: ortak hesap açma, birlikte iş yapma
3. İlk Katkıların Yapılması
İdeal olarak kuruluş anında veya kısa süre sonra:
- Para katkıları yatırılır
- Mal katkıları (taşınmaz tapu devri ayrı işlem) sağlanır
- Emek katkısı çalışmaya başlar
Yazılı Sözleşme Tavsiyesi
Şekil özgürlüğü olsa da yazılı sözleşme kuvvetli olarak tavsiye edilir:
- İspat kolaylığı
- Anlaşmazlıkların azaltılması
- Üçüncü kişilere karşı netlik
- Vergi, muhasebe takibi
Yazılı sözleşmede yer alması gerekenler:
- Tarafların kimlikleri
- Ortak amaç (açıkça)
- Her ortağın katkı tutarı/türü
- Yönetim kuralları
- Kâr-zarar paylaşım oranı
- Süre (belirli/belirsiz)
- Sona erme şartları
- İhtilaf çözüm yolu (tahkim)
Taşınmaz Katkısı Özel Durumu
Taşınmaz adi ortaklığa katkı olarak verilirse:
- Sözleşme şekil olarak yazılı yeterli (adi ortaklık şekil özgürlüğü)
- Ancak taşınmazın tapuda devri için noter resmi şekli + tapu tescili gerekli (m.237 vd.)
- Yargıtay sözleşmenin geçerliliği için devir işlemini ayrı sayılır
Pratik Uygulama: Tipik Kuruluş Senaryoları
Senaryo 1: Sözel Aile Ortaklığı
A ile B (kardeşler) bahçeyi birlikte işletmeye karar verirler. Sözel anlaşma; her ikisi de emek ve para katkısı sağlar. Bu adi ortaklık kurulmuştur; yazılı sözleşme yok ama irade birleşmesi var.
Senaryo 2: Zımni Adi Ortaklık
A ve B 5 yıldır birlikte tarım yapar; ortak hesap kullanır, kâr paylaşırlar. Hiç yazılı sözleşme yok. Yargıtay bu uzun süreli ortak iş yapmayı zımni adi ortaklık olarak nitelendirir.
Senaryo 3: Yazılı İnşaat Ortaklığı
A, B ve C inşaat projesi için sözleşme imzalar. Sözleşmede her birinin katkısı, kâr oranı, yönetim kuralları belirlenir. Yazılı şekil ile adi ortaklık kurulmuş.
Kuruluş Sonrası Adımlar
Vergi ve Muhasebe
Adi ortaklık tüzel kişiliği olmasa da:
- Vergi dairesinde vergi kimlik numarası alınabilir (zorunlu olmasa da kolaylık)
- Muhasebe kayıtları tutmak ortaklar arası şeffaflık sağlar
- KDV mükellefi olabilir
Banka Hesabı
- Adi ortaklık adına hesap açılması mümkün (banka uygulamasına bağlı)
- Tüm ortakların imzası ile yetkilendirme yapılabilir
Resmi İlişkiler
- İmza yetkisi sözleşmeyle belirlenir
- Üçüncü kişilere karşı temsil — sözleşmede aksi yoksa tüm ortaklar (m.628)
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- m.620 şekil özgürlüğü: Sözel/yazılı/zımni kuruluş.
- Sicil tescili yok: Tüzel kişilik yokluğunun doğal sonucu.
- Ticari amaç yoksa karine: Adi ortaklık sayılır.
- Yargıtay zımni ortaklık: Uzun süreli birlikte iş yapma karine doğurabilir.
- Taşınmaz devri ayrı: Tapu işlemi sözleşmeden ayrı; m.237 noter şekli.
- Yazılı tavsiye: İspat kolaylığı + ihtilaf önleme.
- Üç temel unsur: Ortak amaç + katkı + sözleşme.
- Kuruluş = irade birleşmesi: Tek taraflı taahhüt yeterli değil.
Aynı Alandan Bağlantılar