Son güncelleme:
Yasama Yılı ve Yasama Dönemi: Yasama yılı, TBMM'nin bir takvim yılına karşılık gelen faaliyet süresidir; her yıl 1 Ekim'de başlar ve bir sonraki 30 Eylül'de sona erer. Yasama dönemi ise genel seçimler arasındaki süredir; milletvekilliği görev süresiyle örtüşür ve 5 yıldır. Bir yasama dönemi içinde beş yasama yılı bulunur. Erken seçim, seçim yenilenmesi gibi hâllerde yasama dönemi daha kısa olabilir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin zaman içindeki faaliyeti iki farklı düzeyde ölçülür:
Anayasa m. 93 uyarınca TBMM her yıl 1 Ekim'de kendiliğinden toplanır. Yasama yılı 1 Ekim - 30 Eylül arası bir takvim yılıdır. Meclis'in yılda en az 3 ay tatilde olmaması prensibi vardır; kıvrak yasama, siyasi denetim ve bütçe kanunu görüşmeleri için zorunlu toplanma günleri mevcuttur.
Bir yasama dönemi içinde normal şartlarda 5 yasama yılı bulunur. Dönemin erken sona ermesi hâlinde milletvekilliğinin düşmesi kuralları devreye girebilir.
Meclis tatilde veya ara vermişken Cumhurbaşkanı ya da Meclis Başkanı (üye tam sayısının 1/5'inin yazılı istemi üzerine) Meclis'i olağanüstü toplantıya çağırabilir. Olağanüstü toplantı yalnızca çağrıda belirtilen gündemle sınırlıdır.
Anayasa m. 93/2 uyarınca TBMM her yıl en çok 3 ay tatil yapabilir ve ayrıca ara verebilir. Tatil ile ara verme süreleri bir takvim yılında toplam 3 ayı geçemez. Bu sınır yasama yetkisinin sürekliliğini güvence altına alır.
Bir yasama dönemi sona ererken sonuçlandırılamayan kanun teklifleri kural olarak ilgili yasama döneminde düşer. Yeni yasama döneminde aynı teklif yeniden sunulmak zorundadır (kadük olma kuralı). Bu kural kanun yapım sürecinin sürekliliğini kırar ve her yeni meclise temiz bir başlangıç sağlar.
Yasama dönemi, milletvekillerinin görev süresi ile örtüşür. Yasama dönemi sona erdiğinde milletvekilliği de kendiliğinden sona erer (Anayasa m. 77/3).
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Olağanüstü Toplantı
Olağanüstü toplantı, Türkiye Büyük Millet Meclisinin tatil veya ara verme süresi içinde, anayasada öngörülen hâllerde Cumhurbaşkanı ya da üye tam sayısının beşte birinin isteği üzerine doğrudan toplanmasıdır. AY m. 93 uyarınca tatilde veya ara vermede iken doğal afet, olağanüstü hal ilanı, savaş veya benzeri zorunluluk hâllerinde TBMM doğrudan toplantıya çağrılır. Olağanüstü toplantı meclisin sürekli denetim iradesinin anayasal güvencesidir.
Kanun Yapım Süreci
Kanun yapım süreci, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bir kanun teklifinin TBMM Başkanlığına sunulmasından başlayarak Resmî Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe girmesine kadar süren hukuki ve usulî aşamalardan oluşur. Teklif aşaması, komisyon incelemesi, genel kurul görüşmesi, oylama, Cumhurbaşkanına gönderme ve yayım adımlarını kapsar. Süreç Anayasa m. 88-89 ve TBMM İçtüzüğü hükümleriyle düzenlenir.
Bütçe Kanunu
Bütçe kanunu, devletin belirli bir mali yıl için gelir ve gider tahminlerini gösteren, özel yasama süreciyle kabul edilen mali kanundur. Anayasa m. 161 uyarınca Cumhurbaşkanı tarafından mali yılbaşından en az 75 gün önce TBMM'ye sunulur; Plan ve Bütçe Komisyonu ve Genel Kurulda görüşülür. Milletvekilleri bütçe görüşmelerinde gider artırıcı veya gelir azaltıcı teklif veremez. Kesin hesap kanunu ve Sayıştay denetimi, bütçe denetiminin tamamlayıcısıdır.
Milletvekilliğinin Düşmesi
Milletvekilliğinin düşmesi, milletvekilinin Anayasa veya kanunda sayılan sebeplerle TBMM üyeliği sıfatının sona ermesi hâlidir. Anayasa m. 84 dört temel hâli düzenler: istifa, kesin hüküm giyme veya kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan işlerde ısrar ve meclis çalışmalarına özürsüz devamsızlık. Partisinden istifa eden milletvekilinin milletvekilliği düşmez. Düşme kararlarına karşı Anayasa m. 85 uyarınca Anayasa Mahkemesine iptal başvurusu yolu açıktır.
Kanun Teklifi
Kanun Teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin yasama faaliyeti çerçevesinde mecliste bir kanun çıkarılması talebiyle hazırlayıp sundukları ve kanun yapım sürecini başlatan yasama belgesidir; 1982 Anayasası m.88 uyarınca kanun teklif etmeye Milletvekilleri yetkilidir, görüşülme usul ve esasları İçtüzük ile düzenlenir. 2017 Anayasa Değişikliği ile kanun tasarısı kurumu kaldırılmış; yalnızca milletvekilleri kanun teklifi yoluyla yasa yapımını başlatabilmektedir.
Anayasa
Anayasa, devletin temel yapısını, organlarının kuruluş ve işleyişini, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ve iktidarın sınırlarını düzenleyen en üst hukuk normudur. Şekli anlamda anayasa özel ve nitelikli bir usulle kabul edilen yazılı belgeyi; maddi anlamda anayasa ise devletin temel kuruluşuna ilişkin yazılı veya yazısız tüm kuralları ifade eder. Türkiye'nin yürürlükteki anayasası 1982 tarihlidir ve Anayasa m. 175 uyarınca katı bir anayasadır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), yasama yetkisini Türk milleti adına kullanan, halk tarafından seçilen 600 milletvekilinden oluşan tek meclisli yasama organıdır (Anayasa m. 7, m.75). Kanun yapma, bütçe ve kesin hesap kabulü, hükümet denetimi, uluslararası andlaşmaları uygun bulma, savaş ilanı ve genel af çıkarma başta olmak üzere anayasayla verilen görevleri yürütür. 2017 değişikliğiyle cumhurbaşkanlığı sistemine geçişte güvenoylaması kaldırılmış, denetim araçları yeniden yapılandırılmıştır.
Seçimlerin Yenilenmesi
Seçimlerin yenilenmesi, TBMM dönemi beş yıllık süresi dolmadan yasama ve cumhurbaşkanı seçimlerinin yeniden yapılmasıdır. 2017 Anayasa Değişikliği sonrası TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile (Anayasa m. 116/1) ya da cumhurbaşkanının kararı ile (Anayasa m. 116/2) tetiklenir; iki seçim eş zamanlı (paralel) yapılır. Cumhurbaşkanının ikinci dönemindeyken TBMM yenileme kararı aldığında o dönem cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir.
Milletvekili
Milletvekili, Türkiye Büyük Millet Meclisinde halkı temsilen yasama yetkisini kullanan seçilmiş kamu görevlisidir. AY m. 80 uyarınca milletvekilleri seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil, tüm Türk milletini temsil eder. Yasa yapma, devlet işlerini denetleme ve bilgi edinme yetkileriyle donatılmıştır; yasama sorumsuzluğu (AY m. 83/1) ve yasama dokunulmazlığı (AY m. 83/2) güvenceleriyle korunur. Görev süresi TBMM'nin beş yıllık yasama dönemi boyuncadır.
Cumhurbaşkanı
Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde hem devletin başı hem yürütmenin başı olan, doğrudan halk tarafından seçilen anayasal organdır. 2017 Anayasa değişikliğiyle Başbakanlık kaldırılarak yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanına verilmiştir (Anayasa m. 8). Anayasa m. 101-106 arasında düzenlenir; 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları seçilebilir. Görev süresi 5 yıl, en çok iki dönem.