Anayasa Hukuku
Tabii Hakim İlkesi Nedir?
Tanım
Hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaması ilkesidir (AY m.37). Yargı bağımsızlığının ve adil yargılanma hakkının güvencelerinden biridir.
Sayfa yükleniyor
Hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaması ilkesidir (AY m.37). Yargı bağımsızlığının ve adil yargılanma hakkının güvencelerinden biridir.
Tabii hâkim ilkesi, bir uyuşmazlığın, olay veya eylem gerçekleşmeden önce kanunla kurulmuş ve görev alanı belirlenmiş bir mahkeme tarafından yargılanmasını gerektiren temel bir anayasal güvencedir. Bu ilke, "kanuni hâkim güvencesi" olarak da adlandırılır ve bireylerin önceden belirlenmiş, bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkını korur.
Tabii hâkim ilkesinin temel amacı, olay veya eylemden sonra özel olarak kurulan veya görevlendirilen mahkemelerin (olağanüstü mahkemelerin) oluşturulmasını engellemektir. Bu ilke sayesinde kişilerin hangi mahkemede yargılanacağı önceden bellidir ve keyfi mahkeme atamaları önlenir. Böylece yargılama sürecinin tarafsızlığı ve öngörülebilirliği güvence altına alınmış olur.
Tabii hâkim ilkesinin anayasal dayanağı AY m.37'dir:
Bu hüküm, iki temel güvence içermektedir: Birincisi, kişilerin kanunla belirlenmiş mahkemelerinde yargılanması; ikincisi, olağanüstü yargılama mercilerinin kurulamaması.
Ayrıca ilgili anayasal düzenlemeler:
Anayasa Mahkemesi, tabii hâkim ilkesini adil yargılanma hakkının ve hukuk devletinin temel güvencelerinden biri olarak değerlendirmiştir. Mahkeme kararlarında öne çıkan ilkeler:
| Özellik | Tabii Hâkim İlkesi | Mahkeme Bağımsızlığı |
|---|---|---|
| Anayasal dayanak | AY m.37 | AY m.9, m.142 |
| Koruma alanı | Önceden belirlenmiş mahkemede yargılanma | Yapısal bağımsızlık |
| Yasak | Olağanüstü merci kurulması | Yürütme müdahalesi |
| İlişkili hak | Adil yargılanma hakkı | Yargı bağımsızlığı |
| Boyut | Bireysel güvence | Kurumsal güvence |