Anayasa Hukuku
Sayıştay Nedir?
Tanım
Genel ve katma bütçeli dairelerin gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetleyen ve yargılayan anayasal mali denetim organıdır (AY m.160). Kesin hüküm niteliğinde kararlar verir.
Sayfa yükleniyor
Genel ve katma bütçeli dairelerin gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetleyen ve yargılayan anayasal mali denetim organıdır (AY m.160). Kesin hüküm niteliğinde kararlar verir.
Sayıştay, AY m.160'ta düzenlenmiş olup merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin ve sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemekle görevli anayasal bir kuruluştur. Sayıştay, yargısal yetkiye de sahip bir yüksek denetim organıdır ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar.
Sayıştayın iki temel işlevi vardır: mali denetim ve yargılama. Denetim işlevi kapsamında kamu mali yönetiminin hukuka uygunluğunu ve etkinliğini inceler. Yargılama işlevi kapsamında ise kamu hesaplarını kesin hükme bağlar. Bu ikili işlev, Sayıştayı hem bir denetim organı hem de bir yargı organı konumuna getirmektedir.
Sayıştay, TBMM adına denetim yapar. Bu ifade, Sayıştayın bütçe hakkının kullanılmasında yasama organının uzantısı olarak görev yaptığını gösterir. Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki tüm kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve malları Sayıştay denetimi kapsamındadır.
AY m.160/2 uyarınca mahalli idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması da Sayıştay tarafından yapılır. Böylece hem merkezi hem yerel yönetimlerin mali faaliyetleri Sayıştay denetimine tabidir.
Sayıştay, düzenlilik denetimi ve performans denetimi olmak üzere iki tür denetim yapar. Düzenlilik denetimi, kamu hesaplarının ve mali işlemlerin hukuka uygunluğunu inceler. Performans denetimi ise kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılıp kullanılmadığını değerlendirir.
Sayıştayın en önemli özelliklerinden biri kesin hükme bağlama yetkisidir. AY m.160 uyarınca Sayıştay, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar. Bu yetki, Sayıştaya yargısal bir nitelik kazandırır. Sayıştayın kesin hükümlerine karşı idari yargı yoluna başvurulamaz.
Sayıştay ilamları kesindir ve bu ilanlara karşı idari yargıda dava açılamaz. Ancak Sayıştay kararlarına karşı karar düzeltme ve yargılamanın iadesi yolları mevcuttur. Sayıştayın yargısal kararları, kesin hüküm niteliği taşır ve cebri icra yoluyla uygulanabilir.
Sayıştay, başkan, daire başkanları, üyeler ve denetçilerden oluşur. Sayıştay üyeleri, TBMM Genel Kurulu tarafından seçilir. Bu seçim usulü, Sayıştayın TBMM ile olan organik bağını güçlendirmektedir.
Sayıştay, daireler halinde çalışır. Temyiz Kurulu, Genel Kurul ve Daireler temel karar organlarıdır. Denetim faaliyetleri denetçiler tarafından yürütülür.
Sayıştay, genel uygunluk bildirimini TBMM'ye sunar. Bu bildirim, hükümetin bütçe uygulamasının yasama organı tarafından denetlenmesini sağlar. Kesin hesap kanunu tasarısı, Sayıştayın genel uygunluk bildirimiyle birlikte TBMM'de görüşülür.
Sayıştay, işlevsel bağımsızlığa sahip bir kuruluştur. TBMM adına denetim yapmasına rağmen, denetim faaliyetlerinde bağımsızdır. Sayıştayın denetim programı, denetim yöntemleri ve raporlama süreci kendi organları tarafından belirlenir. Bu bağımsızlık, mali denetimin güvenilirliğinin temel güvencesidir.