Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği, seçim sonrasında yeminle hukuken başlar. Anayasa m.81, yemin metnini tam olarak öngörerek milletvekilinin anayasal ödevinin ahlaki-hukuki çerçevesini belirler. Hâkimlik sınavında bu madde sıklıkla tam metin bilgisi olarak sorulabilir.
Anayasa m.81: Yemin Metninin Tam İçeriği
"Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, göreve başlarken aşağıdaki şekilde andiçerler:
'Devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma; hukukun üstünlüğüne, demokratik ve lâik Cumhuriyete ve Atatürk ilke ve inkılâplarına bağlı kalacağıma; toplumun huzur ve refahı, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde herkesin insan haklarından ve temel hürriyetlerden yararlanması ülküsünden ve Anayasaya sadakatten ayrılmayacağıma; büyük Türk milleti önünde namusum ve şerefim üzerine and içerim.'"
Yemin metninin her cümlesi bir anayasal ilkeye atıf niteliğindedir ve 1982 Anayasası m.2'deki Cumhuriyetin nitelikleri maddesiyle doğrudan örtüşür.
Yemin Metninin Yapısal Unsurları
Yemin metni beş temel koruma yükümü üzerine kurulmuştur:
- Devletin bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü — 1982 Anayasası m.3 ile paralel
- Millî egemenlik — halk egemenliği ilkesinin pozitif ifadesi
- Hukukun üstünlüğü, demokratik ve laik Cumhuriyet — hukuk devleti ve rejim ilkeleri
- İnsan hakları ve temel hürriyetlerden herkesin yararlanması — temel hak ve özgürlükler evrenselliği
- Anayasaya sadakat — anayasal ödev
Namus ve şeref üzerine yapılan and, yemin metnini ahlaki güvenceye bağlar.
Yeminin Hukuki Etkisi ve Göreve Başlama
Yemin, milletvekilinin anayasal görevinin fiilen başlamasının koşuludur. Yemin etmeyen milletvekili, yemin etmediği sürece yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı güvencelerinden tam olarak yararlanamaz; oy kullanamaz ve Genel Kurul'a fiilen katılamaz. Uygulamada, seçim sonrası ilk birleşimde yemin töreni yapılır; gelmeyen milletvekilleri sonraki oturumlarda yemin ederek göreve başlayabilir.
Yemin Etmekten Kaçınma
Bir milletvekili yemin metnini okumaktan kaçınırsa veya metinde değişiklik yapıp okursa, yemin geçerli kabul edilmez ve göreve başlatılmaz. Bu durum Türkiye siyasi tarihinde birkaç kez tartışma konusu olmuştur. Yemin etmeyi geciktirmek açık hukuki yaptırım içermese de, Türkiye Büyük Millet Meclisi iç çalışmasına katılım yemine bağlıdır. TBMM İçtüzüğü yemin prosedürünü düzenler.
Cumhurbaşkanı Yemini ile Mukayese
Anayasa'da yemin eden tek kurum milletvekilleri değildir. Cumhurbaşkanı m.103'te farklı bir yemin eder; yargı mensupları da göreve başlarken yemin içerler. Milletvekili yemini ile Cumhurbaşkanı yemini karşılaştırıldığında, her ikisinde de temel ilkeler benzerdir ancak Cumhurbaşkanı yemininde "tarafsızlık" ifadesi özellikle yer alır; bu cumhurbaşkanı tarafsızlığı ve parti ilişkisi tartışmasının anayasal referansıdır.
Yemin ve Anayasaya Bağlılık Ödevi
Yemin, pozitif hukuk bakımından hak düşürücü bir şart değildir; yemin etmeyen milletvekili seçilmiş statüsünü kaybetmez. Ancak yemin etmeden oy kullanmak veya yasama yetkisinin devredilmezliği çerçevesinde yasama görevini fiilen icra etmek mümkün değildir. Bu yön, yemin kurumunun biçimsel değil maddi önemini göstermektedir.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Anayasa m.81: Yemin metni tam olarak Anayasada sabittir; değiştirilerek okunamaz.
- Beş koruma yükümü: Bağımsızlık ve toprak bütünlüğü, millî egemenlik, hukuk devleti-demokratik laik Cumhuriyet, insan hakları evrenselliği, Anayasaya sadakat.
- Göreve başlama şartı: Yemin etmeden milletvekili oy kullanamaz, Genel Kurul'a fiilen katılamaz; ancak seçilmiş statüsü düşmez.
- Namus ve şeref: Yemin ahlaki güvenceye bağlanır; hukuki yaptırım yoktur.
- Atatürk ilke ve inkılâpları: Yemin metninde açıkça yer alır; 1982 Anayasası m.2 ile paralel.
- CB yemininden fark: Cumhurbaşkanı yemininde "tarafsızlık" ifadesi açıkça yer alır; milletvekili yemininde bu ifade yoktur.
- İçtüzük prosedürü: Yemin töreni ilk birleşimde yapılır; sonradan yemin mümkündür.
- Yemin geçerliliği: Metin değiştirilerek veya eksik okunarak yapılan and geçerli kabul edilmez.