Son güncelleme:
Kişilik Hakkı: Kişilik hakkı, bireyin kendisi olma, kişiliğini serbestçe geliştirme ve kimliğine saygı gösterilmesini talep etme hakkıdır. Medeni Kanun m. 24 tarafından açıkça düzenlenir; anayasal dayanağı Anayasa m. 17 maddi ve manevi varlığın korunmasıdır. İsim, resim, saygınlık, ses, özel hayat, beden bütünlüğü, cinsel yönelim gibi unsurları kapsar. Hem devlete hem üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir niteliktedir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Strazburg merkezli ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin uygulanmasını denetleyen uluslararası yargı organıdır. 1959'da kurulmuş, 11 No'lu Protokol ile 1998'de tek daimi mahkemeye dönüşmüştür. Bireysel başvuru ve devletlerarası başvuru üzerine karar verir; kararları taraf devletler için bağlayıcıdır. Türkiye 1987'den beri bireysel başvuru yetkisini tanımaktadır.
Özel Hayatın Gizliliği
Özel hayatın gizliliği, kişinin kendi mahremiyet alanında devletin ve üçüncü kişilerin müdahalesinden korunmasını güvence altına alan temel haktır. AY m. 20 herkesin özel ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğunu; özel ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağını hükme bağlar. Millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi, genel sağlık ve ahlak veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerine bağlı olarak kanunla ve hâkim kararıyla sınırlandırılabilir.
Maddi ve Manevi Varlığın Korunması
Maddi ve manevi varlığın korunması, Anayasa m. 17'de güvence altına alınan ve bireyin bedensel ve ruhsal bütünlüğünün dokunulmazlığını ifade eden temel haktır. Yaşam hakkıyla birlikte kişinin özünü koruyan ilk anayasal güvencedir. İşkence ve insanlık dışı muamele yasağı, insan onurunun korunması, beden bütünlüğüne müdahale yasakları bu hakkın kapsamındadır. Hem negatif hem pozitif yükümlülükler doğurur.
Anayasa Mahkemesi
Anayasa Mahkemesi, kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM içtüzüğünün Anayasa'ya uygunluğunu denetleyen, bireysel başvuruları inceleyen ve Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapan anayasal yargı organıdır (Anayasa m. 146-153). 1961 Anayasası ile kurulmuş; 1982 Anayasası'nda korunmuş, 2010 ve 2017 değişiklikleriyle yapısı güncellenmiştir. 12'si Cumhurbaşkanı, 3'ü TBMM tarafından seçilen 15 üyeden oluşur.
Bireysel Başvuru
Bireysel başvuru, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden AİHS kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkesin olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi hakkıdır (Anayasa m. 148/3). 2010 Anayasa değişikliği ile getirilmiş, 23 Eylül 2012'den itibaren uygulanmaya başlamıştır. AİHM öncesi tüketilmesi gereken iç hukuk yolu sayılır; AYM bu yolla norm iptal edemez.
Anayasa
Anayasa, devletin temel yapısını, organlarının kuruluş ve işleyişini, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ve iktidarın sınırlarını düzenleyen en üst hukuk normudur. Şekli anlamda anayasa özel ve nitelikli bir usulle kabul edilen yazılı belgeyi; maddi anlamda anayasa ise devletin temel kuruluşuna ilişkin yazılı veya yazısız tüm kuralları ifade eder. Türkiye'nin yürürlükteki anayasası 1982 tarihlidir ve Anayasa m. 175 uyarınca katı bir anayasadır.
Kişisel Verileri Koruma Kurumu
Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), kişisel verilerin işlenmesinde temel hak ve özgürlüklerin korunması ile kişisel veri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülüklerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek ve uygulamakla görevli bağımsız idari otoritedir; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile kurulmuştur. Anayasal dayanak olarak 1982 Anayasası m.20/3 herkesin kişisel verilerinin korunmasını isteme hakkını düzenler.
Temel Hakların Yatay Etkisi
Temel hakların yatay etkisi (Drittwirkung), anayasal hak güvencelerinin yalnızca devlet-birey (dikey) ilişkisinde değil, bireyler arasındaki özel hukuk ilişkilerinde de dolaylı biçimde uygulanabilirliğini ifade eden kavramdır. Doğrudan yatay etki (hakların özel hukuk ilişkisine doğrudan uygulanması) ve dolaylı yatay etki (özel hukuk genel hükümlerinin anayasaya uygun yorumlanması) olmak üzere iki boyutu vardır; Türk hukukunda AYM bireysel başvuru içtihadıyla dolaylı yatay etki benimsenmiştir.
Kişilik hakkı, bireyin kendi bütünlüğünü, kimliğini ve kişisel varlığını oluşturan her türlü niteliğe saygı gösterilmesini talep etme hakkıdır. Hukuki olarak birden fazla alt hakla kendisini gösterir: isim, resim, şeref ve haysiyet, sır çevresi, beden bütünlüğü vb.
Kişiliğin korunmasına ilişkin temel özel hukuk düzenlemesidir. Kişilik hakkına yönelik saldırılara karşı dava hakkını açıkça tanır.
Maddi ve manevi varlığın korunması kişilik hakkının anayasal üst normunu oluşturur.
Özel hayatın gizliliği kişilik hakkının özellikle mahremiyet boyutunu anayasal olarak korur.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesi özel hayat, aile hayatı, konut ve haberleşmenin korunmasını güvence altına alır; kişilik hakkının uluslararası temelidir.
Kişilik hakkı herkese karşı ileri sürülebilir; sadece devletin değil, üçüncü kişilerin de saldırılarına karşı koruma sağlar. Bu temel hakların yatay etkisi doktriniyle paraleldir.
Kişilik hakları şahsa sıkı sıkıya bağlıdır; devredilemez, mirasla geçmez ve vazgeçilemez (şahsa bağlı haklar).
Kişilik bir bütündür; alt unsurlar ayrı ayrı da korunabilir ancak bütünlük temel referanstır.
Anayasa Mahkemesi, bireysel başvurularda kişilik hakkı ihlallerini özellikle özel hayatın gizliliği, beden bütünlüğü, kişisel verilerin korunması alanlarında yoğun biçimde incelemiştir.