Kanun Yapma Yetkisi Nedir?

Kavramın Kapsamı

Kanun yapma yetkisi, TBMM'nin Anayasa'ya uygun olarak hukuk kuralları koyma, değiştirme ve kaldırma yetkisini ifade eder. Bu yetki, AY m.7'de ifade edilen yasama yetkisinin en temel ve birincil görünümüdür. Kanun yapma yetkisi, yasama yetkisinin genelliği, asliliği ve devredilmezliği ilkeleriyle şekillenir.

TBMM, Anayasa'ya aykırı olmamak koşuluyla her konuda kanun çıkarabilir. Bu durum yasama yetkisinin genelliğini ifade eder. Kanun yapma yetkisini kullanmak için başka bir organdan izin almaya gerek olmaması ise asliliğini gösterir. 2017 Anayasa değişikliği ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine ilişkin düzenleme alanı belirlenmesi, kanun yapma yetkisinin kapsamını dolaylı olarak etkilemiştir.

Anayasal Dayanak

• AY m.7: Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir. Bu yetki devredilemez.
• AY m.87: TBMM'nin görev ve yetkileri (kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak)
• AY m.88: Kanun teklif etmeye milletvekillerinin yetkili olduğu
• AY m.89: Cumhurbaşkanının kanunları yayımlaması ve geri gönderme yetkisi
• AY m.104/17: Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenen konularda kanun çıkarılması halinde Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümsüz hale gelmesi (kanunun üstünlüğü)

Temel Unsurları

Kanun yapma yetkisinin temel nitelikleri:

• Genellik: TBMM, Anayasa'ya aykırı olmamak kaydıyla her konuda düzenleme yapabilir
• Aslilik: Kanun çıkarmak için başka bir organın iznine veya onayına ihtiyaç yoktur
• Devredilmezlik: Yasama yetkisi başka bir organa devredilemez (AY m.7)
• Kanunun üstünlüğü: Kanunla düzenlenen konuda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz; kanun ile kararname çatışırsa kanun uygulanır (AY m.104/17)
• Anayasal sınır: Kanunlar Anayasa'ya uygun olmak zorundadır; Anayasa Mahkemesi denetimi mevcuttur

Kanun yapma sürecinin aşamaları:

1. Kanun teklifi (milletvekilleri tarafından)
2. Komisyon görüşmesi
3. Genel Kurul görüşmesi ve oylaması
4. Cumhurbaşkanının onayı veya geri göndermesi
5. Resmi Gazetede yayımlanma

Anayasa Mahkemesi Kararlarında Kanun Yapma Yetkisi

Anayasa Mahkemesi, kanun yapma yetkisine ilişkin önemli ilkeler geliştirmiştir:

• Yasama organı takdir yetkisine sahiptir ancak bu yetki Anayasa'nın temel haklar güvencesiyle sınırlıdır
• Kanunların belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesine uygun olması gerekir
• Yürütmeye genel ve sınırsız bir düzenleme yetkisi verilemez (devredilmezlik ilkesi)
• Kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çatışması halinde kanun üstündür
• Münhasır kanun alanlarında Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz (AY m.104/17)

İlgili Kavramlarla Karşılaştırma

Sınav İçin Önemli Noktalar

• Yasama yetkisinin üç temel niteliği: genellik, aslilik, devredilmezlik
• Kanun teklif etmeye yalnızca milletvekilleri yetkilidir (AY m.88); Cumhurbaşkanı kanun teklif edemez
• Cumhurbaşkanı kanunları on beş gün içinde yayımlar veya geri gönderir (AY m.89)
• Geri gönderilen kanun, TBMM tarafından üye tamsayısının salt çoğunluğu ile aynen kabul edilirse Cumhurbaşkanı yayımlamak zorundadır
• Bütçe kanununu Cumhurbaşkanı geri gönderemez (AY m.89/3)
• Kanunla düzenlenen konuda CBK çıkarılamaz; çıkarılmışsa hükümsüz kalır
• Münhasır kanun alanları: Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri, siyasi haklar kanunla düzenlenir, CBK ile düzenlenemez