Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olduğunu ifade eden anayasal ilkedir (AY m.3). Değiştirilemez hükümler arasında yer alır ve üniter devlet yapısının temelini oluşturur.
Değiştirilemez Hükümler
Anayasanın ilk üç maddesindeki Cumhuriyetin niteliği, devletin bütünlüğü ve başkent Ankara hükümleri ile bu maddelerin değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceğini belirten AY m.4 hükmüdür.
Üniter Devlet
Devletin tek bir anayasa, tek bir yasama organı ve tek bir hukuk düzenine sahip, bölünmez bir bütün olarak örgütlenmesidir. Türkiye Cumhuriyeti üniter devlet yapısına sahiptir (AY m.3).
Devletin bölünmez bütünlüğü, Türkiye Cumhuriyeti'nin ülkesi ve milletiyle ayrılmaz ve bölünmez bir bütün oluşturduğunu ifade eden temel anayasal ilkedir. Bu ilke, AY m.3/1'de "Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür" şeklinde hükme bağlanmış ve AY m.4 ile değiştirilemez hükümler kapsamına alınmıştır. İlke, hem ülke topraklarının parçalanmazlığını (ülkesel bütünlük) hem de milletin bölünmezliğini (ulusal birlik) kapsar.
AY m.3 iki fıkradan oluşur:
Bu hükümlerin tamamı AY m.4 kapsamında değiştirilemez niteliktedir.
Ülke toprakları bir bütündür ve hiçbir parçası devletten ayrılamaz. Bu ilke:
Millet, etnik, dini veya kültürel farklılıklara bakılmaksızın bir bütün olarak kabul edilir. Bu ilke:
Bölünmez bütünlük ilkesi, anayasanın pek çok maddesinde somut sonuçlar doğurur: