Son güncelleme:
Bilim ve Sanat Hürriyeti: Bilim ve sanat hürriyeti; herkesin bilimi ve sanatı serbestçe öğrenme, öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma yapma hakkını ifade eden anayasal bir özgürlüktür. Anayasa m.27'de düzenlenir; ifade özgürlüğünün bilim ve sanat alanına özgülenmiş bir görünümüdür. Yayma serbestliği ise Anayasa m.1, 2 ve 3 hükümlerini değiştirme amacıyla kullanılamaz; bu sınır mutlaktır.
Bilim ve sanat hürriyeti, klasik haklar (1. kuşak) ailesine mensup, devlete karşı korunan negatif statü hakkıdır. İfade özgürlüğünün bilim ve sanat alanına özgülenmiş özel bir görünümü olarak kabul edilir; ancak Anayasa Mahkemesi'nin yorumlarında çoğu zaman bağımsız bir koruma alanı olarak ele alınır. Temel hak ve özgürlüklerin tipik bir negatif unsuru olduğu için devletin "yapma" değil "engellememe" yükümlülüğünü doğurur; ancak bilimsel araştırma altyapısı sağlamak gibi pozitif yönleri de doktrinde tartışılır.
Dayanak (AY m.27)
1982 Anayasası m.27 düzenlemesi şu unsurları içerir:
Uluslararası dayanak için AİHS m.10 (ifade özgürlüğü) genel bir koruma sağlar; akademik özgürlük AİHM içtihadında m.10 kapsamında değerlendirilir.
Temel hakların sınırlanması genel rejimi (AY m.13) bu hakka da uygulanır: kanunla, Anayasanın özüne dokunmayacak şekilde, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olarak sınırlandırılabilir.
m.27/2'deki özel sınır kritiktir: Yayma hakkı, Anayasanın 1 (devlet şekli — Cumhuriyet), 2 (Cumhuriyetin nitelikleri) ve 3 (devletin bütünlüğü, bayrak, milli marş, başkent) maddelerinin değiştirilmesi amacıyla kullanılamaz. Bu, hakkın özüne dokunma yasağı çerçevesinde değil, hak öznesinin kullanma amacına ilişkin mutlak bir nitelik sınırıdır ve içtihatta sıkça başvurulan bir esastır.
Bilim ve sanat hürriyeti ile ifade özgürlüğü lex specialis–lex generalis ilişkisi gösterir; özel norm (m.27) genel norm (m.26) önünde uygulanır. Akademik bir tartışma, basın açıklaması veya sanatsal eser ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilirken, üniversite kürsüsünde bilimsel beyan veya sergi açma m.27 öznesinde özgül koruma alır. Basın hürriyeti (m.28) periyodik yayınlar için ayrı çerçevede; kitap-broşür gibi süreli olmayan sanat-bilim ürünleri ise m.27'nin yayma boyutuna girer.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi