Son güncelleme:
Avrupa Konseyi: Avrupa Konseyi, 1949'da Londra'da kurulan ve Avrupa'da insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü güçlendirmeyi amaçlayan uluslararası hükümetler arası örgüttür. 46 üye devlet bulunmakta, merkezi Strasbourg'tadır. En önemli ürünü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'dir. Türkiye 1949'da Avrupa Konseyi'nin kurucu üyelerinden biri olmuştur. Avrupa Birliği ile karıştırılmamalıdır; iki kuruluş ayrıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Strazburg merkezli ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin uygulanmasını denetleyen uluslararası yargı organıdır. 1959'da kurulmuş, 11 No'lu Protokol ile 1998'de tek daimi mahkemeye dönüşmüştür. Bireysel başvuru ve devletlerarası başvuru üzerine karar verir; kararları taraf devletler için bağlayıcıdır. Türkiye 1987'den beri bireysel başvuru yetkisini tanımaktadır.
Bakanlar
Bakanlar, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanı tarafından atanan ve görevden alınan, belirli kamu hizmet alanlarında yürütme yetkisini kullanan üst düzey yürütme organlarıdır. Anayasa m. 106 uyarınca bireysel olarak Cumhurbaşkanına karşı sorumludurlar; Bakanlar Kurulu ve kolektif sorumluluk 2017 değişikliği ile kaldırılmıştır. TBMM üyelerinden atanırlarsa milletvekilliği düşer. Bakanlıkların kurulması ve kaldırılması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılır.
Anayasa
Anayasa, devletin temel yapısını, organlarının kuruluş ve işleyişini, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ve iktidarın sınırlarını düzenleyen en üst hukuk normudur. Şekli anlamda anayasa özel ve nitelikli bir usulle kabul edilen yazılı belgeyi; maddi anlamda anayasa ise devletin temel kuruluşuna ilişkin yazılı veya yazısız tüm kuralları ifade eder. Türkiye'nin yürürlükteki anayasası 1982 tarihlidir ve Anayasa m. 175 uyarınca katı bir anayasadır.
Milletlerarası Andlaşmaların İç Hukuktaki Yeri
Milletlerarası andlaşmaların iç hukuktaki yeri, usulüne göre yürürlüğe konulmuş andlaşmaların kanun hükmünde olması ve Anayasaya aykırılıkları ileri sürülerek Anayasa Mahkemesine başvurulamaması ilkesidir. Anayasa m. 90/5, temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi hâlinde andlaşmanın esas alınmasını öngörür. Bu istisna, temel haklar alanında andlaşmaları kanun üstü konuma yerleştirerek normlar hiyerarşisinde özgün bir statü yaratır.
Venedik Komisyonu
Venedik Komisyonu, Avrupa Konseyi bünyesinde anayasal konularda danışmanlık sağlayan uzmanlar komisyonudur. 1990'da "Hukuk Yoluyla Demokrasi İçin Avrupa Komisyonu" adıyla kurulmuştur. Anayasa değişiklikleri, seçim hukuku, yargı bağımsızlığı ve temel haklar gibi konularda hükümetlerin talebi üzerine veya kendi inisiyatifiyle görüş yayımlar. Görüşleri hukuken bağlayıcı değildir; ancak uluslararası kamuoyunda güçlü etki yaratır.
Komisyon
Komisyon, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yasama ve denetim faaliyetlerini yürütmek amacıyla ihtisas alanlarına göre oluşturulan ve parti gruplarının üye sayısı oranında temsil edildiği meclis alt yapılanmalarıdır; 1982 Anayasası m.95/2 gereği parti grubu oranlılığı ilkesine uygun olarak kurulurlar ve kanun tekliflerinin ön incelemesi, meclis araştırması ve soruşturma, bütçe gibi işlerde rol oynarlar. TBMM İçtüzüğünde görev alanları ve usulleri düzenlenmiştir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), Avrupa Konseyi tarafından 1950'de Roma'da imzalanan ve insan hakları ile temel özgürlüklerin uluslararası korumasını düzenleyen bölgesel bir antlaşmadır. Türkiye bu sözleşmeye 1954'te taraf olmuştur. AİHS'in uygulanmasını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi denetler; Türk hukukunda Anayasa m. 90/5 kapsamında iç hukuka üstün biçimde uygulanır.
Avrupa Konseyi, 5 Mayıs 1949'da Londra'da on ülkenin katılımıyla kurulmuştur. Türkiye kurucu on ülkeden biridir. Örgütün temel amaçları:
Avrupa Konseyi Avrupa Birliği ile karıştırılmamalıdır. AB ve Avrupa Konseyi ayrı kuruluşlardır; amaçları, üyelikleri ve araçları farklıdır.
Üye devletlerin dışişleri bakanlarından oluşur. Örgütün karar organıdır; AİHM içtihadı kararlarının uygulanmasını da denetler.
Üye devletlerin ulusal parlamentolarından seçilen temsilcilerden oluşur. Tavsiye kararları ve görüşler yayımlar; AİHM hâkimlerini seçer.
Kendi başlığında incelenir. Örgütün en bilinen ve etkili organıdır.
Örgütün yönetim ve koordinasyon işlerini yürütür. Genel Sekreter Parlamenter Meclis tarafından seçilir.
Venedik Komisyonu Avrupa Konseyi'nin danışma organıdır; anayasal düzenlemeler, seçim hukuku ve kurumsal reform konularında görüş verir.
Türkiye kurucu üyedir ve Avrupa Konseyi'nin hemen hemen tüm temel belgelerine taraftır. Türk kamu hukuku reformları sıklıkla Avrupa Konseyi standartlarıyla şekillenir.
| Özellik | Avrupa Konseyi | Avrupa Birliği |
|---|---|---|
| Kuruluş | 1949 | 1957 (AET) / 1993 (AB) |
| Merkez | Strasbourg | Brüksel |
| Üye | 46 devlet | 27 devlet |
| Kapsam | İnsan hakları + demokrasi | Ekonomik + siyasi entegrasyon |
| Temel organ | AİHM + Bakanlar Komitesi | Komisyon + Konsey + Parlamento + Adalet Divanı |
| Türkiye | Kurucu üye | Aday üye |